Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Dossier
Vreemde chemie 

K2r
Stripverhalen
Vreemde namen
Amateurs in Brussel
Niet echt

Een bijzonder Periodiek Systeem

The Periodic Table of Comic Books

Met dank aan Frank de Leeuw

Stripverhalen

Stripverhaal Donald DuckChemie wil voor niet-chemici soms sterk tot de verbeelding spreken. Chemische begrippen worden net zoals fysische verschijnselen vaak gebruikt om 'wetenschappelijk' te doen. Vooral de auteurs van stripverhalen maken nogal eens gebruik van chemische of fysische begrippen. Dat hierbij de nodige onzin wordt gedebiteerd is niet van belang. De meeste lezers zal dit namelijk toch wel ontgaan, zo redeneren de schrijvers blijkbaar. Het belangrijkste is dat een wetenschappelijke indruk gewekt wordt. Een fraai chemisch voorbeeld is een gedeelte uit een stripverhaal van Donald Duck uit 1959. Donald Duck heeft iets op zijn hoofd gekregen. De schok heeft onvermoede eigenschappen bij Donald opgeroepen. Donald is opeens een wetenschapper. Zo meldt hij: 'If I mix CHx and NH4 and I boil them in osmotic fog, I should get speckled nitrogen'. Eén van de neefjes voegt daar nog, vrij overbodig, aan toe: “He's talking chemical talk!' Het enige enigszins herkenbare is NH4 waarin we met de nodige welwillendheid ammonium in zouden kunnen zien. Maar CHx? Osmotische mist en gespikkelde stikstof? Zo gaat het nog door met gestoofde zwavel en het uiteindelijke resultaat Duckmite, het krachtigste explosief 'ever cooked by man'.

Stripverhaal Dr SolarHet verhaal van Dr Solar uit december 1962 is ook opmerkelijk. Dr Solar heeft als bijnaam Man of the Atom. Een nucleair ongeluk heeft Dr Solar veranderd in een 'walking atomic pile'. Dat is dan wel fysica, maar ook op chemisch gebied is Dr Solar tot heel wat in staat. Dr Solar is namelijk in staat zich te veranderen in een elektrode en daarmee water te splitsen in 'its two basics gases, hydrogen and oxygen.' Een chemicus kan het ook, maar die heeft er dan wel twee elektrodes voor nodig. We gaan dan maar even voorbij aan het opmerkelijke fysiologische verschijnsel dat Dr Solar vervolgens: 'Underwater, the electrical filed surrounding Solar creates a cocoon of hydrogen and oxygen…'. Dr Solar blijkt dus in staat te leven in een atmosfeer van twee delen waterstof en één deel zuurstof, want dat is wat er ontstaat bij de ontleding van water. En laten we ook niet vergeten dat het mengsel van waterstof en zuurstof uitermate explosief is.

Professor PrlwytzkofskyIn het Nederlandse taalgebied gebruiken we avonturen van Oliver B Bommel van Maarten Toonder als voorbeeld. Het is vooral professor Prlwytzkofsky die voor de – incidentele - chemische inbreng zorgt. In het verhaal De Heldendaden bestudeert Prlwytzkofsky, in dit verhaal omschreven als een fenomenoloog, een luchtlaag van 'verdachter versmelting'. De afvalgassen van een fabriek blijken de aanleiding tot het probleem dat voor veel overlast zorgt. Aan het eind is het duidelijk hoe de zaak in elkaar steekt. Prlwytzkofsky meldt daarover: 'Wat wij daar voor ons zien bestaat hoofdzakelijk uit monoxyden van allerhand koolsoorten, vermengd met alkanolen en alcoholaten.'
De dwerg Kwetal zorgt in de verhalen soms voor de meer alchemistische inbreng. In het verhaal De Liefdadiger spreekt Kwetal van 'gemalen grondloog en uitgezocht witsel' als grondstoffen voor het vervaardigen van 'hoogzichtig silikaat'. Met het laatste blijkt brillenglas bedoeld te worden. De grondstoffen doen echter alchemistisch aan.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden. In het algemeen kan echter vastgesteld worden dat de schrijvers van stripverhalen niet veel moeite doen om chemische onderwerpen correct weer te geven. Belangrijkste doel lijkt te zijn om een wetenschappelijke omgeving te suggereren. Dat daarbij achteloos en soms foutief begrippen uit de chemie worden gebuikt is van ondergeschikt belang.