Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken


Allerhande informatie over het milieu in het Milieu- en Natuurcompendium van het Milieu- en Natuurplanbureau

Milieu- en Natuurcompendium

Herken een ammoniaktransport!

Een ammoniak-transport is gemakkelijk te herkennen aan de identificatienummers voor gevaarlijke stoffen. Het nummer 1005 duidt op ammoniak.

Ammoniaktreinen


Het lijkt er op dat de discussie in Nederland over chloortreinen wel zo ongeveer gesloten kan worden. Dat komt misschien ook goed uit, want dan kan de discussie over ammoniaktreinen de volledige aandacht krijgen. Grote hoeveelheden ammoniak gaan per trein door Nederland. Het grootste deel vanuit Geleen, waar DSM 1 miljoen ton ammoniak per jaar produceert. De transporten gaan vooral naar IJmuiden en Delfzijl. Toch speelt hier enigszins hetzelfde als bij de chloortransporten: de gevoelde onveiligheid is niet in overeenstemming met het werkelijke veiligheidsrisico. Opnieuw de UNEP database: in de afgelopen 30 jaar zijn over de gehele wereld er 17 ongelukken met ammoniak gebeurd. Slechts in één geval ging om een transport per trein. Veel vaker komt bij ammoniak lekkage uit industriële installaties voor. Het enige ongeluk in Europa in de afgelopen 30 jaar was in 1978 in Italië. Vooral in India hebben zich veel ongelukken met ammoniak voorgedaan. In Nederland moeten we het doen met een ontspoorde wagon, dat was op 17 juni 2003.

Wegtransport
Het transport van gevaarlijke stoffen gaat in Nederland maar voor een zeer klein gedeelte over het spoor. Het totale transport van gevaarlijke stoffen ligt op ruim 3000 miljoen tonkilometers. Het grootste gedeelte daarvan gaat per schip met wegverkeer als een goede tweede. Eigenlijk is het transport per spoor in volumetermen verwaarloosbaar (zei de figuur hieronder). Maar laat u niet misleiden. Lees de kleine lettertjes! Deze figuur (zie onder) geeft alleen het transport door Nederlandse ondernemingen. En wat blijkt? De bijdrage van buitenlandse transporteurs is vele malen groter. De cijfers in de figuur zijn exclusief het transport door buitenlandse voer- en vaartuigen. Inclusief internationale voertuigen bedroeg het vervoer: 19 500 miljoen tonkilometer met binnenvaart, 1 870 miljoen tonkilometer over de weg en 546 miljoen tonkilometer via het spoor.

Natuurlijk zegt dat niets over het risico. Als het om het risico gaat , rekenen wetenschappers met twee grootheden: het plaatsgebonden of het individuele risico en het groepsrisico. Het plaatsgebonden risico geeft de kans weer die iemand loopt om op een bepaalde plek dodelijk getroffen te worden door een ongeluk in een bedrijf. In Nederland heeft de overheid bepaald dat het plaatsgebonden risico in principe nergens groter mag zijn dan 1 op 1 miljoen (ofwel 10 tot de min 6de). Dit betekent dat iemand die zich een jaar lang permanent op de betreffende plek bevindt (de plek waarvoor het risico is uitgerekend) dodelijk verongelukt door een bedrijfs- of transportongeval, niet groter mag zijn dan eens in de miljoen jaar. Het aantal mensen dat op dit moment in Nederland een grotere kans dan 1 op de 1 miljoen heeft op een dodelijk ongeluk bedraagt ruim 37 000.

Bij het groepsrisico gaat het om een berekening van de kans op een ramp waarbij een deel van de aanwezige personen om het leven komt. Bij het groepsrisico wordt gekeken hoe groot de kans is op één, tien of meer slachtoffers tegelijk onder de bevolking in de nabijheid van een activiteit die risico's oplevert. Deze kans op een ramp van een bepaalde omvang heet het groepsrisico.
De website van het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) geeft aardige informatie over dit groepsrisico. Zo is het wonen bij een luchthaven en bij bepaalde bedrijven duidelijk het gevaarlijkst. De kans op een ongeluk met tien of meer doden ligt hier bij eens
in de 600 jaar. Ook bij een LPG tankstation is het al wat minder slecht wonen. Het wegtransport veroorzaakt nog een wat minder risico: eens in de 1400 jaar. En voor spoorwegemplacementen is het maar één keer per 25 000 jaar. Maar let ook hier weer op! Deze getallen gelden voor tien (of meer doden). Bij honderd (of meer) doden bijvoorbeeld liggen de getallen weliswaar (veel) lager, maar liggen de verhoudingen veelal ook anders. Dan blijken LPG tankstations en wegtransport gevaarlijker dan bijvoorbeeld luchthavens.

De website van het MNP meldt overigens ook nog fijntjes op onder kop 'Cijfers zeggen niet alles' dat: 'Wat zulke cijfers niet zeggen is hoe dergelijke risico's worden beleefd door burgers. Zo is de kans op een verkeersongeluk voor de gemiddelde burger veel groter dan de kans om slachtoffer te worden van een vuurwerkramp. Toch zal dat gegeven maar voor weinig mensen reden zijn om dan maar lichtvaardig te doen over de risico's van een nabijgelegen vuurwerkfabriek. De mate waarin de overheid actie onderneemt tegen een bepaald gevaar of risico is een kwestie van afwegingen in de maatschappij en de politiek.'

Aanvulling 5 maart 2007

En zo kreeg dit verhaal toch nog een happy end. De ministeries van VROM en V&W hebben namelijk op 4 maart 2007 een principeakkoord gesloten met DSM over de beëindiging van de ammoniaktransporten tussen Geleen en IJmuiden. De transporten zullen uiterlijk per 31 december 2009 worden gestaakt. Het persbericht meldt verder: '... betekent dit akkoord dat het risico, dat er tijdens het ammoniaktransport een ongeluk gebeurt, vanaf 2010 sterk verminderd wordt.' Wij zouden denken dat dit risico nog even groot is. Wel is de kans verminderd, omdat er vrijwel geen amonniaktreinen meer rijden. Dit is overigens niet aan de generositeit van DSM toe te schrijven. De overheid betaalt namelijk 47.996.000 euro als schadevergoeding. En dit alles omdat 'Ammoniaktransporten per spoor zijn sinds jaren zowel politiek als maatschappelijk omstreden.' Lees u ook nog even het begin van dit artikel over het aantal ongevallen met ammoniaktransporten?

Zie ook het bericht bij VROM en het bericht bij DSM .


Het vervoer van gevaarlijke stoffen in Nederland in de periode 1982-2000. Transport per spoor neemt maar een zeer klein gedeelte voor zijn rekening. Bron: Milieu- en Natuurcompendium, indicator 0029.

Risicobronnen in Nederland