Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Websites met informatie over DDT
EPA

Eco USA

Malaria Foundation

De onschatbare waarde van DDT

De onschatbare waarde van DDT: dit werd in 1948 geschreven over DDT, een op dat moment nog beroemd insectendodend middel. DDT is een stof met een merkwaardige geschiedenis. Ooit bejubeld als de stof die een eind zou maken aan alle insectenplagen, later de stof die verantwoordelijk werd gehouden voor een groot aantal zeer schadelijke milieu effecten. De stof waarvan het gebruik uiteindelijk in veel landen verboden is. De stof ook waarvoor een Nobelprijs is toegekend aan de degene die de stof niet eens ontdekt heeft.

De ontdekking

Het verhaal van DDT begint in 1873 (of 1874; de deskundigen verschillen van mening). Het is de Oostenrijker Othmar Zweifler (1849-1911) die een aantal nieuwe verbindingen synthetiseert. Zweifler, werkzaam aan de universiteit van Straatsburg, publiceert een lijstje met de neiuwe verbindingen. In het rijtje bevindt zich een stof met de naam dichloordiphenyltrichloorethaan. Zweifler meldt in zijn publicatie niets bijzonders over deze stof. Toch is dit de stof die 60 jaar later als DDT geschiedenis zal schrijven.Het is de Zwitserse industrieel scheikundige Paul Hermann Müller die in 1935 bij het chemieconcern Geigy onderzoek begint naar contact insecticiden. Dit zijn stoffen die een schadelijke werking op insecten hebben, als ze er mee in aanraking komen. In 1940 slaagt Müller erin om DDT te synthetiseren. Op zich niet zo bijzonder, want Zweifler had dat 70 jaar eerder al gedaan. Nieuw is echter dat Müller bij veldonderzoek de effectiviteit van DDT als bestrijdingsmiddel aantoont. De huisvlieg, luizen, Coloradokever en malariamug blijken alle zeer gevoelig voor het nieuwe middel te zijn.

Een populair en vooral krachtig middel

Al snel wordt het middel onder de namen Gesarol en Neocide op de markt gebracht als insectendodend middel. Het middel blijkt van grote waarde bij de bestrijding van tyfus en malaria. Het is ook in deze periode dat vooral in gematigde streken malaria, tot dan een endemische ziekte, volledig uitgeroeid wordt. In 1948 ontVing Müller de Nobelprijs voor fysiologie en geneeskunde 'for his discovery of the high efficiency of DDT as a contact poison against several arthropods'.

De situatie aan het eind van de jaren veertig van de vorige eeuw worden treffend beschreven in het 'Wie wat waar Jaarboek 1948', waaruit wij de volgende tekstpassage integraal overnamen: 'Tegenover het ontzaggelijke debet, dat een oorlog als die van 1940 aan de weteld nalaat, staan gelukkig ook enkele creditposten. Eén daarvan, in de afgeloopen jaren voor de volksgezondheid van onschatbare waarde gebleken, is het insectendoodend middel DDT, zoo genoemd naar de voorletters van de wetenschappelijke benaming dichloro-dlphenyl-dlchloetaan, welke de chemische samenstelling aangeeft. Het werd reeds in 1874 samengesteld door een jong student te Zürich, maar eerst In 1941 werd de doodelijke werking op luizen en andere Insecten aangetoond door den Zwitser Paul Muller. Als Insectenpoeder onder den naam van Gesarol, later als Neocid, werd het toen weldra in den handel gebracht. Een kleine hoeveelheid arriveerde in 1942 in de Vereenigde Staten op het kritieke moment, dat het leger een nieuw bestrijdingsmiddel noodig had. Deskundigen onderzochten de samenstelling, fabriceerden toen zelf het middel en onderzochten de werking ervan. Deze overtrof de verwachtingen verre. Een muur, ermee bestreken, was meer dan een maand doodelljk voor iedere vlieg, die erop neerstreek. Uiterst kleine hoeveelheden bleken bovendien een doodelljke werking te hebben op luizen, vlooien, muggen, wandluizen en andere parasieten van het menschelljk lichaam. D.D.T., gemengd met bepaalde neutrale poeders, bleek een ideaal insectenpoeder. Soldatenkleeren, die ermee behandeld werden, bleven meer dan een maand luizenvrij, terwijl andere proeven aantoonden, dat het onschadelijk was voor de menschelijke huid en dat het, behoorlijk verdund en vermengd met olie, gesproeid kan worden zonder gevaar voor de ademhalingsorganen. Daar het een sterk vergif is, mag het niet worden ingeslikt en moeten geen olieachtige oplossingen direct in aanraking met de huid worden gebracht. Mede dank zij dit middel, dat in 1943 algemeen in de geallieerde legers in gebruik werd genomen, werd voorkomen, dat, zooals voorheen, meer soldaten aan ziekten dan aan vijandelijke kogels ten offer vielen. Ernstige epidemiën zijn niet voorgekomen, zelfs niet in de tropen. Ter bestrijding van de gele koorts, pest en cholera gebruikte men hier nieuwe vaccines. Maar andere groote vijanden, zooals de malaria en de typhus, konden afdoende worden bestreden met D.D.T. Een kleine hoeveelheid olie-oplossing op het water verspreidt zich snel over de geheele oppervlakte van een vijver en doodt alle aanwezige muggenlarven. Een pond D.D.T. In een 5 pCt. olie-oplossing is voldoende voor 20.000 m2 water. Eenden, die uit zoo'n behandelden vijver naar een niet behandelden Vijver overspringen, namen voldoende D.D.T. aan hun veeren mee om ook daar de muggenlarven te verdelgen. Visch en waterwild zijn er ongevoelig voor. Sproei- en stofwolken uit vliegtuigen neergelaten op groote, ontoegankelijke gebieden, bleken zoowel de muggen als hun larven te hebben gedood. Zeer opmerkelijk is, dat ook na afloop van dezen grootsten van alle oorlogen, die opeenhoopingen en gewelddadige verplaatsingen van miljoenen menschen met zich bracht, geen typhusepidemie de menschheid heeft geteisterd. Toen Napels in 1943 werd bevrijd, maakte de typhus er tallooze slactoffers. Er werden 42 ontluizingsstations ingericht. Heel Napels stroomde er heen om zich het fijne, witte poeder in open kragen en blouses te laten blazen, in mouwen en rokken en broeken. Een behandeling in de kleeren blijft ongeveer zes weken van kracht. Op 28 Januari 1944 waren er 163 typhusgevallen geconstateerd, op 18 Februari nog slechts 39. "Meer menschen zijn waarschijnlijk gestorven aan typhus, dan door alle oorlogswapenen bij elkaar", zei generaal Fox, de leider van de Typhus-Commissie, "maar nu weten wij, dat wij dien vijand kunnen verslaan".

De ondergang van DDT

Het aanvankelijke succes van DDT kan worden toegeschreven aan een aantal factoren: het is niet erg giftig voor mensen, het is in hoge mate toxisch voor insecten en het is persistent. Het heeft, zoals gezegd, in hoge mate bijgedragen aan het onder controle krijgen van malaria en aan het beschermen van voedselgewassen. Het grote nadeel van DDT is echter dat het goed in vet oplosbaar is. Daardoor accumuleert het in de voedselketen. Het is al lang goed gedocumenteerd dat vooral dieren aan het eind van de voedselketen daardoor grote schade hebben ondervonden. Groeiende publieke bezorgdheid, onder ander gevoed door het boek 'Silent spring' van Rachel Carson uit 1962, en het beschikbaar komen van andere bestrijdingsmiddelen zorgden ervoor dat DDT steeds meer onder vuur kwam te liggen. De twee effecten, persistentie en accumulatie, hebben uiteindelijk geleid tot een verbod op het gebruik van DDT in veel landen. Niettemin is er nog steeds discussie of het verbod op DDT wel terecht is. Ook wordt DDT nog steeds veel gebruikt: in Zuid– en Midden-Amerika en in Azië. Want een feit blijft dat het, ondanks alles, nog steeds een effectief middel is en, nog belangrijker, erg goedkoop.

Formule DDT

Structuurformule DDT
Chemisch gezien een eenvoudig stofje. DDT staat voor dichloor-
difenyltrichloorethaan. De officiële naam is 1,1-bis(4-chloorfenyl)-2,2,2-trichloor-ethaan

Jeugdige strandgasten worden bespoten met DDT. Italië, 1946.
DDT spuiten in Napels. Ja, zo ging dat vroeger: het nuttige met het aangename verenigen. Badgasten in Napels worden vlak na de bevrijding besproeid met DDT tegen de luizen. Zo wilde men epidemieën tegengaan, wat overigens wonderwel gelukt is.