Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Engelsman, Duitser, Fin, Nederlander

Voortschrijdende Inzichten probeert dingen te begrijpen. We zijn de eerste om toe te geven dat dat soms erg veel gevraagd is. De wereld is immers in veel dingen niet logisch en daarom moeilijk te doorgronden. Waarom houdt het verkeer in Engeland links en in Nederland rechts? Daar staat tegenover dat Engeland en Nederland wel dezelfde spoorbreedte hebben, namelijk 1,435 meter. Dat heet normaalspoor, omdat dat de meest gebruikte spoorbreedte is. Maar ja, in Spanje is het dan weer 1,668 meter. En zo vroegen we ons af waarom een inwoner van Nederland een Nederlander heet, een inwoner van Engeland een Engelsman en niet een Enge; een inwoner van Duitsland een Duitser en niet een Duitslander en een inwoner van Finland een Fin en niet een Finsman heet. En dan hebben we het maar niet over Nederland dat wij zelf Nederland noemen, maar buitenlanders historisch correcter De Nederlanden, zoals Duitsers (Niederlande) en Engelsen (The Netherlands). De Fransen spreken echter ook van Les Pays Bas, waar ook wel weer iets voor te zeggen valt. We proberen het echter overzichtelijk te houden: we gingen op zoek naar de namen van inwoners van landen, streken en steden.

De redactie kent een neerlandicus die graag het nodige bijdraagt aan deze verwarring. Zo hadden we een tweegesprek over de grote stern die onze neerlandicus stelselmatig zwartkopmeeuw noemt (zie ook onder bij 'What's in a name' voor een deel van deze discussie). En eigenlijk hebben we hier de essentie van het probleem. Mensen zijn niet logisch, maar proberen wel te ordenen. Helaas, doordat ze niet logisch zijn, zijn de systemen als het om de huis-tuin-en-keukennamen gaat ook niet altijd logisch. Het is vaak meer een kwestie van conventie, van afspraak. En zo bezien had de grote stern dus best inderdaad zwartkopmeeuw (of middelste zeezwaluw) kunnen heten.

Even hadden wij nog onze hoop gevestigd op de werkgroep BAN III van de Nederlandse Taalunie. Maar helaas: 'De werkgroep BAN III is een commissie, ingesteld door de Taalunie, die de taak heeft de lijst Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands (folio Voorzetten en online op het Taalunieversum) actueel te houden en wijzigingen en aanvullingen bekend te maken.' Zeker, dat is dankbaar werk van de werkgroep, maar wij zochten eigenlijk naar wat er achter zit. Waarom heet inwoner van Engeland niet Engelander naar analogie met Nederlander? Of waarom heet een Nederlander niet Neder naar analogie met de Fin? Dat hadden we graag willen weten. Nu rest ons niet anders dan naar lijstjes te staren en niet te begrijpen wat zich hier afspeelt. We deden dat aan de hand van de lijst 'Lijst van aardrijkskundige namen en afleidingen daarvan' van de Letterenfaculteit van de Universiteit van Utrecht.

Streken en landen en hun bewoners

Hoofdsteden en hun bewoners

What's in a name?

'Naamgeving in de taalkunde is arbitrair. Sterns kunnen dus ook zwartkopzeemeeuwen heten. Echter: het probleem is op intersubjectief niveau beland; de meesten noemen die beesten sterns. Daar is echter geen noodzaak voor omdat het meetbaar objectieve van 2 x 2 = 4 bij sterns niet bereikbaar is, blijft de naamgeving op het intersubjectieve niveau steken, want zo lang er meningen zijn die afwijken, is de objectiviteit niet bereikt. En binnen het nu bestaande intersubjectieve niveau blijft het gerechtvaardigd andere, evenzeer niet-meetbare redeneringen en naamgevingen te hanteren: het beest kan immmers net zo goed zwartkopzeemeeuw heten: vanwege de zwarte kop + het meeuwachtige (heleboel grijs en wit) + het zich bevinden aan zee + last hebben van overmoedige vogelaarskennis die te weinig vrijheid en creativiteit in naamgevingen toelaat dus voortaan: als jij het over sterns hebt, heb ik het over zwartkopzeemeeuwen; en zo bereiken we toch dat we weten dat we het over hetzelfde hebben, sic!' Dit alles dus volgens een ons bekende neerlandicus.

Zogeheten zwartkopmeeuw