Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Zie ook het interview in het U-blad met twee van de actievoerders van destijds Jos Kloppenburg en Jan Korff de Gidts.

De geschiedenis van de aanleg van de A27 wordt in links-gloedvolle bewoordingen verteld in C Grimbergen, Huibers, D van der Peijl, Amelisweerd, de weg van de meeste weerstand, 145 pagina's, Uitgeverij Ordeman, Rotterdam, 1983.

Peervormige stuifzwam
De peervormige stuifzwam (Lycoperdon pyriforme). De paddestoel ontleent zijn naam aan het peervormige uiterlijk (pyrum = peer).

Ontwerp A27
Het verschoven trace van de A27 zoals het uiteindelijk is aangelegd.

A27 nu
De laatste schakel: de verdiept aangelegde A27 doorsnijdt nog net Nieuw Amelisweerd.

Oude ingang
Zicht op de plaats waar vroeger de ingang was van Nieuw Amelisweerd

Amelisweerd en de peervormige stuifzwam

Een gewone paddestoel
De peervormige stuifzwam is een vrij algemeen voorkomende paddestoel in Nederland. Al in het boek van Ruys uit 1909, 'Paddestoelen in Nederland', werd de paddestoel beschreven: 'Op beschaduwde plaatsen, in bosschen op zandigen bodem, meestal in aantal op of bij oude boomwortels, vrij algemeen voorkomend'. Ook tegenwoordig is het nog een algemeen voorkomende paddestoel, zo blijkt uit de 'Paddestoelenatlas van Nederland' uit 1996. De peervormige stuifzwam is een voorbeeld van een stuifzwam. Dit betekent dat, als de sporen rijp zijn, de zwam openbarst. Bij de peervormige stuifzwam gebeurt dit meestal aan de top, waar zich een klein tepelvormig gedeelte bevindt. De paddestoel groeit aan de voet van levende bomen, meestal loofbomen, in groepen. Het is wat de Duitsers noemen een 'gesellige' paddestoel. Deze paddestoel komt ook voor in Nieuw Amelisweerd, een landgoed ten oosten van de stad Utrecht. Nieuw Amelisweerd is een onderdeel van een parkachtig landgoed dat bestaat uit Oud Amelisweerd, Nieuw Amelisweerd en Rhijnauwen. Amelisweerd is eigendom van de Gemeente Utrecht en heeft tegenwoordig een oppervlakte van 287 ha.

Ruimte voor de A27
Nieuw Amelisweerd kreeg in het begin van de jaren zeventig en tachtig landelijke bekendheid door de aanleg van de autosnelweg de A27. Waar ooit de peervormige stuifzwam groeide, raast nu over acht banen het verkeer voorbij. Het begin van de teloorgang van de peervormige stuifzwam lag in 1968. In dat jaar verscheen het Rijkswegenplan 1968. Dit document, dat geproduceerd was door Rijkswaterstaat, voorzag een A27 tussen Breda en Hilversum. Ten oosten van Utrecht zou de A27 , zo was het plan, dwars door Nieuw Amelisweerd lopen. De A27 uitgevoerd als achtbaans snelweg, verhoogd aangelegd en met een totale breedte van 132 meter. Het was Jaap Pontier, student bouwkunde, die in 1971 bij toeval op de plannen stuitte. De planvorming en de voorbereidingen voor de aanleg bleken toen al zo ver te zijn gevorderd dat Rijkswaterstaat voorzag dat de weg in 1974 geopend zou kunnen worden.

De Werkgroep Amelisweerd
Pontier richtte de Werkgroep Amelisweerd op die zich zou gaan verzetten tegen de aanleg van de A27 voor zover het het gedeelte betreft dat door Amelisweerd aangelegd zoul worden. De Werkgroep die in feite tegen de aanleg van de weg was, kwam met alternatieven. Na veel gedoe werd door Rijkswaterstaat een nieuw tracé vastgesteld. Dit liep ter hoogte van Amelisweerd 80 meter meer naar het westen dan het oorspronkelijke tracé. De weg zou Amelisweerd nu nog maar net doorsnijden. Een overwinning voor de Werkgroep; Rijkswaterstaat beschouwde het als een nederlaag. In 1975 werd bekend dat de plannen er nu van uitgingen dat de weg in Amelisweerd verdiept zoul worden aangelegd. De acties werden met hernieuwde energie hervat. Immers, Rijkswaterstaat had niet stil gezeten en de Werkgroep had niet opgelet. Het omstreden gedeelte van de A27 lag in drie bestemmingsplannen van de gemeente Utrecht. Alleen in het middelste lag Amelisweerd en daar richtte zich de aandacht op. Het bestemmingsplan voor het zuidelijke deel werd goedgekeurd en Rijkswaterstaat ging daar dan ook voortvarend aan de slag.

De laatste schakel!!
Op zeker moment zijn de voorbereidingen al gevorderd tot aan de bosrand, de grens van de twee bestemmingsplannen. Sommigen spreken van een domino strategie van Rijkswaterstaat. Iedere keer kleine stukjes voortgaan, realiseren, investeren. Dit wordt gevolgd door het presenteren van onvermijdelijkheden presenteren en wijzen op kapitaalvernietiging als de weg er niet komt. Voortgaande procedures met bestemmingsplannen, en een weinig karaktervaste Utrechtse gemeenteraad, het sleept aan. De overheidsdemagogie is al die tijd niet van de lucht. Minister van Verkeer en Waterstaat, Tuijnman: 'Amelisweerd is de enige nog ontbrekende schakel in de wegverbinding tussen Oslo en Madrid.' Een onbekende ambtenaar: 'heel Nederland, nee zelfs heel Europa klem zal komen te staan bij Oudenrijn, als die weg er niet komt.'

Weg met die struiken!
In 1982 heeft de politiek definitief besloten tot in de Tweede Kamer toe: de weg zal er komen. In september van dat jaar lopen er nog drie procedures bij de Raad van State. Minister Zeevalking geeft toestemming tot het kappen van de bomen, de eerste fase van de aanleg van de weg. In een laatste poging spant Vrienden van Amelisweerd een kort geding aan om het kappen te verbieden.Het is 24 september 1982. Het kort geding tegen de kapvergunning loopt, terwijl tegelijkertijd de bomen al geveld worden. In minder dan een dag is de kaalslag voltooid: ruim 500 bomen zijn verwijderd, ooit door een bestuurder 'een rij struiken' genoemd.Het gedeelte van de A27 door Amelisweerd is op 33 december 1999 geopend. Aan de oostzijde van de weg, daar waar het bos ligt, zijn grote geluidsschermen geplaatst. Niet dat het veel helpt, het verblijf is in dit gedeelte van dit bos door het aanzienlijke verkeerlawaai weinig aangenaam. Alleen als het erg hard waait, overstemt het geruis van de bomen het verkeerslawaai. De peervormige stuifzwam zal ongetwijfeld nog steeds aangetroffen kunnen worden in Nieuw Amelisweerd. Paddestoelen zijn immers niet gevoelig voor lawaai?