Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Gezondheidsrisico's in verband met elektromagnetische velden (officieel document van de Europese Unie. Let op: opent pdf-document in nieuw venster).

De SP Rooterdam over Hier past geen mast.

De oorspronkelijke website van 'Hier past geen mast' is ter ziele; er kunnen nu schoenen worden gekocht (?!).

7. De devaluatie van de wetenschap

 

Elektrosmog!

Onlangs was er de nodige ophef over de voorgenomen plaatsing van een zendmast in Rotterdam. Het ging om een mast in het communicatiesysteem van de hulpdiensten aan de Suze Groeneweglaan in Rotterdam. Een lokaal actiecomité met de naam 'Hier past geen mast' eiste dat de mast ergens anders zou worden geplaatst, omdat de bewoners vreesden voor aantasting van hun gezondheid. De bewoners kregen steun vanuit de politiek. Zo drong de gemeenteraad van Rotterdam bij minster Ter Horst van Binnenlandse Zaken aan op onderzoek naar alternatieve locaties. Ook SP-raadslid Leo de Kleijn schoot te hulp. Hij ketende zich samen met de actievoerders vast aan de bouwkraan op het terrein waar de mast zou moeten komen. De Kleijn verklaarde desgevraagd voor de radio toen men hem er op wees dat onderzoek had uitgewezen dat zendmasten geen schade veroorzaken, geantwoord: 'Jazeker, maar er is ook niet bewezen dat ze onschadelijk zijn'.

De Kleijn fungeert hier (laten we hopen onbedoeld) als voorbeeld voor wat wel vaker in Nederland kan worden waargenomen: de devaluatie van de wetenschap. De uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek worden meer en meer beschouwd als een mening, een opinie naast vele andere. Wetenschap fungeert dan niet meer als bron van kennis en oorzaak van vooruitgang, maar als een soort godsdienst. Je gelooft erin of niet. Zoals de een katholiek kan zijn en de ander gelooft in Allah.

Op de website van het hiervoor al genoemde actiecomité viel te lezen: 'Wij menen dat de overheid iedere mogelijke gevolgschade voor deze grote groep kinderen uit voorzorg dient uit te sluiten. De onzekerheid over mogelijke gezondheidseffecten in het bijzonder bij kinderen dient voor de bestuurlijk verantwoordelijken reden te zijn een dergelijke zendmast niet te plaatsen op de beoogde locatie Essenburgsingel- Diergaardetunnel. Op 2 april 2009 heeft het Europese Parlement een resolutie (gezondheidsrisico's in verband met elektromagnetische velden (nr 2008/2211 INI) aangenomen waarin geadviseerd wordt te vermijden dat zendmasten in de buurt van scholen en crèches worden geplaatst. Mogelijke gezondheidsrisico's daargelaten past een dergelijke 50 meter hoge losstaande zendmast niet in een kindvriendelijke omgeving, waarin het kind dagelijks verblijft en zich optimaal dient te kunnen ontwikkelen'.

Nu valt daar wel wat op te dingen. In de betrefffende richtlijn staat inderdaad dat het wenselijk is om bepaalde gebieden vrij te houden van straling van zendmasten. De grootte van het gebied wordt gegeven door 'within a specific distance determined by scientific criteria'. Daar moet dan toch de door het actiecomité verfoeide wetenschap aan te pas komen. Verder wijzen we op de zinsnede in de resolutie die gaat over het gebruik van mobiele telefoons. Wie jonge kinderen wil beschermen zou dus ook iets aan de mobiele telefoons moeten doen. De resolutie stelt: 'Most European citizens, especially young people aged from 10 to 20, use a mobile phone, while there are continuing uncertainties about the possible health risks, particularly to young people whose brains are still developing.' Daar horen we het actiecomité niet over. Selectief winkelen noemen we dat. En over de luchtkwaliteit en de kinderen horen we De Kleijn in het geheel niet. En als de De Kleijn zich druk wil maken, zou dat ook over de luchtkwaliteit kunnen gaan. Deze is in Rotterdam ook niet zo geweldig.

Maar er is nog een hinderlijk fenomeen waar voor het gemak maar aan wordt voorbijgegaan. Deze mast is voor een communicatiesysteem van een overheidsinstantie. Veel andere masten zijn bedoeld voor de communicatie met mobiele telefoons. Ook daar wordt met enige regelmaat tegen geprotesteerd. Een mooi voorbeeld is de website Stop UMTS! (). Hierop ageert men tegen alles dat straling produceert: mobiele telefoons, DECT-telefoons, Wi-Fi, enzovoorts. En zo kunnen onder de kop 'Hoe ongezond is Wi-Fi? Een cavia geeft het antwoord!' lezen hoe iemand zijn spierpijn en slapeloze nachten toeschrijft aan de netwerken in zijn omgeving: '... mijn Wi-Fi sniffer vertelt me dat er rond mijn appartement liefst 15 (!) draadloze netwerken actief zijn.' En de cavia dan? Citaat: 'Want toen ik daarnet wat met mijn smartphone zat te spelen met cavia Twix op schoot, begon die plots zenuwachtig te schuifelen en te piepen. Toen ik even later de Wi-Fiverbinding van de telefoon verbrak en het toestel wat verder weg legde, werd ze meteen veel rustiger'.

De I-Doh TransWij zullen de laatste zijn om gezondheidsklachten van mensen te ontkennen of te ridiculiseren. Deze mensen hebben klachten en daar moet iets aan worden gedaan. Maar om dit soort klachten toe te schrijven aan bijvoorbeeld zoiets als 'elektrosmog' (zie bijvoorbeeld websites als Elektrosmog Nederland, Naturalcare [zie rechts de De I-Doh. 'De natuurlijke antenne die ontstoord op straling en het hele huis ook nog eens aanpast in de energie'. Zo te zien van hout!]en De Nieuwe Dokters ['Genees jezelf in de 20ste eeuw'; het staat er echt!]) gaat ons toch echt te ver. Het wordt nog erger als we op dergelijke websites producten aangeprezen zien als de 'electrosmog corrector' (€ 230) of de 'bioveld generator' (€ 660). Het geeft ook te denken dat in de dislaimer van de website van de nieuwe dokters te lezen valt: 'Wij bieden op deze website informatie aan. Inhoudelijk betekent dit, dat wij geen garantie geven met betrekking tot betrouwbaarheid, bruikbaarheid, volledigheid of nauwkeurigheid van hetgeen er is vermeld'.

Luchtkwaliteit? Dat bepaal ik zelf wel!

Een ander voorbeeld van de devaluatie van de wetenschap is de drukte over de luchtkwaliteit. De afgelopen veertig jaar is de lucht in Nederlandse steden spectaculair schoner geworden. Toch is er al jaren gedoe over de lucht. Hoe kan dat? Er is Europese regelgeving waarin staat hoe vuil de lucht maximaal mag zijn. En daar zit het probleem: in Nederlandse steden voldoet de lucht niet overal en altijd aan de eisen voor de hoeveelheid stikstofdioxide en/of fijn stof.

In Nederland is het zo geregeld dat de overheid metingen van de luchtkwaliteit uitvoert, zodat we weten hoe geod of hoe slecht het ervoor staat. Nu is het ondoenlijk om in elke stad en in elke straat metingen uit te voeren. Het zou wel kunnen, maar het zou natuurlijk wel erg begrotelijk zijn. Daar is het volgende op gevonden. Op enkele tientallen zorgvuldig uitgekozen plaatsen wordt gemeten. De meetresultaten worden gebruikt om luchtkwaliteitsmodellen mee te calibreren. Deze modellen kunnen vervolgens gebruikt worden om desgewenst in elke stad en in elke straat de luchtkwaliteit te berekenen. Een mooie oplossing die de belastingbetaler veel geld bespaart. Het moge duidelijk zijn dat de kans dat u of wij een meetpunt in de buurt hebben is natuurlijk klein. Desondanks kunnen we nu toch weten of de lucht wel voldoet aan de regelgeving. Dat niet iedereen dit besef heeft, blijkt bijvoorbeeld in Utrecht. Daar heeft men als ernstig kritiekpunt: 'In Utrecht staan alleen drie meetpunten van de Rijksdienst RIVM. Die zijn onderdeel van een landelijk netwerk en niet geschikt voor fijnmazige lokale metingen'. (zie Alles over Utrecht)

Het zit veel mensen niet lekker dat nu uitgerekend in hun straat - waarvan ze vermoeden (soms zelfs 'weten') dat de lucht daar bijzonder smerig is - geen meetpunt staat. Dat met andere middelen wel iets over de kwaliteit van de lucht te zeggen valt, daar hebben deze mensen geen boodschap aan. Er moet en zal gemeten worden! Gelukkig is er de Vereniging Milieudefensie. Deze vereniging - die wij op onderdelen zeker een warm hart toedragen - kwam in het voorjaar 2009 met de actie 'Zelf meten is zeker weten!'. Verontruste stedelingen konden zich hiervoor aanmelden en konden dan met een bepaald soort buisjes de luchtkwaliteit in hun eigen straat bepalen. Nu praat Milieudefensie weliswaar over de 'luchtkwaliteit, maar ze bedoelt daar alleen stikstofdioxide (NO2) mee. Dat is namelijk de enige stof die met de '' buisjes' van Milieudefensie kan worden gemeten. Dat is jammer want de publieke opwinding is - terecht of niet - voor fijn stof veel groter.

Vergelijkbare acties van zelf meten hebben in het verleden tot veel onrust geleid. Een beperkte hoeveelheid metingen wordt als maatgevend beschouwd voor de luchtkwaliteit. Mensen winden zich erover op en stellen de overheid verantwoordelijk. De overheid zou moedwillig informatie achterhouden, niet meten op plaatsen waar het niveau van luchtverontreiniging veel te hoog is, geen oor hebben voor ernstige gezondheidsklachten door luchtverontreiniging en verkeer. Kortom: men heeft het gevoel niet serieus genomen te worden. Helaas houdt deze moderne tijd in dat vergroting van kennis niet tot een verbetering leidt. Mensen laten zich niets zeggen en een uitleg over hoe en wat leidt tot afwerende reacties. Er moet en zal worden gemeten! En Milieudefensie haakt daarop in en voedt zodoende een verdere versterking van de onrust.

Het is me wat moois

In het begin voerden we SP-gemeenteraadslid De Kleijn op met zijn uitspraak: 'Jazeker, maar er is ook niet bewezen dat ze onschadelijk zijn'. De website van de SP biedt ons inzicht in de achtergronden van De Kleijn. We kunnen daar onder andere lezen dat hij geschiedenis heeft gestudeerd aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Deze studie maakt hij 'helaas' (?) niet helemaal af. In de tijd van grote werkloosheid laat hij zich omscholen tot systeembeheerder en weer later tot systeem-ontwerper en programmeur. Later werkt hij op de automatiseringsafdeling van een zorginstelling. We leiden hieruit af dat De Kleijn toch wel enigszins doorgestudeerd heeft. Des te onbegrijpelijker is daarom zijn uitspraak. Hij zou toch ook zelf moeten weten dat wetenschap niet met zekerheden maar met waarschijnlijkheden werkt. En als we niet mogen beginnen aan zaken waarvan niet bewezen is dat ze onschadelijk zijn, dan komt de wereld knarsend tot stilstand. Helaas is De Kleijn met zijn opstelling het prototype van de moderne politicus die als het te pas komt de wetenschap te grabbel gooit. Ook Milieudefensie ondersteunt met zijn opstelling de onvrede en geeft er blijk van gerechtvaardigde en onderbouwde methodes van wetenschappelijk onderzoek ter discussie. Ook hier blijkt weer: wetenschappelijke inzichten vormen een opinie; er zijn echter ook vele andere mogelijk.

Ja, het is me wat moois. En het ergste is misschien nog wel dat de problemen waar we hier over praten vanuit wetenschappelijk oogpunt eigenlijk geen echte problemen zijn. Daarover misschien een andere keer. En de zaken waar de mensen zich zo over opwinden, zijn zaken die over zichzelf hebben afgeroepen. Iedereen wil toch graag in een auto rijden en zijn auto voor de deur hebben? En iedereen wil toch snel hulp als zijn huis in brand staat? En iedereen gunt zijn (kleine) kind toch een mobiele telefoon? Het zijn de typische uitwassen van het postmodernisme. Een heilloze weg die de mensen elk houvast, elke zekerheid ontneemt en alleen maar meer vragen creëert.

[Eerder verschenen in Voortschrijdende Inzichten nummer 21]