Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Rafelranden van de geschiedenis

Een verenigd Europa. Weg met de grenzen. Het massale nee van de Nederlandse bevolking over de Europese grondwet in 2005 heeft het volledig opheffen van de grenzen weer voor enige tijd uitgesteld. Hoewel grenzen? Waar in Europa vind je ze nog, anders dan op kaarten? Wie zegt dat hij zich nog de grenscontroles aan de grens van Nederland en Duitsland kan herinneren, wordt in de categorie fossielen ingedeeld. Wie indruk wil maken met verhalen over urenlange wachttijden en koeieneringen door douaniers aan de grens met een Oostblokland wordt voor een pocher of, nog erger, fantast gehouden. Onzin, zoiets gebeurt niet in Europa. Toch wel, tot zo'n twintig jaar geleden.

Nu zoeven we bijna ongemerkt over grensovergangen. Een bord helpt ons herinneren, we passeren een vervallen huisje met grauwe gordijnen, het geluid van de autobanden wordt anders en dat was het dan. Dat hebben we toch maar mooi voor elkaar. Weg zijn de ongemakken van de geschiedenis met zijn rafelranden van onduidelijke en hinderlijke grenzen. Maar niet overal. Relicten uit een ver verleden houden stand: ongemakkelijk maar hardnekkig. We hebben het over enclaves en aanverwante zaken. We beperken ons hierbij tot Europese landen. Misschien een leuk idee voor een vakantie?

Deskundigen aan het woord

Waar hebben we het eigenlijk over als we over enclaves praten? Dat blijkt nog allemaal niet zo gemakkelijk te zijn. De meest gangbare omschrijving is de volgende: een geografisch territorium dat volledig binnen de grenzen van een ander territorium is gelegen. Een enclave kan onafhankelijk zijn; voorbeeld San Marino. Een enclave kan ook een deel van een ander land zijn; de enclave is dan tevens exclave. Een land of gebied dat volledig door een ander land is omsloten, maar tevens aan zee grenst, wordt daarentegen geen enclave genoemd. Een voorbeeld hiervan is Monaco. Een logische beperking overigens, want anders zou bijvoorbeeld Portugal een enclave in Spanje zijn.

De geografische fijnproevers gaan overigens nog verder en maken subtiele detailleringen. Zo zal een gebied strikt genomen geen enclave zijn als het nog ergens verbonden is met het land waar het toe behoort. In de praktijk kan het zich echter voordoen, dat door geografische omstandigheden zoals een berg of water, eerst door een ander land gereisd moet worden om het gebied in kwestie te bereiken. Formeel is het geen enclave, praktisch gezien wel. Wij zullen het allemaal niet zo nauw nemen en een aantal leuke voorbeelden laten zien.

Baarle-Hertog en Baarle-Nassau

C is een enclave in land A en exclave van land B

Het gebied C hoort bij land B, maarligt in land A.
C is een enclave in land A en exclave van land B.
Afbeelding © Wikpedia